De superlatieven over de Paraiba toermalijn doen deze mooie edelsteen zelfs nog tekort. Lagoon-like, betoverendste, oogverblindendste, kostbaarste, meest magisch, zijn er zo maar een paar waarmee de neonblauwe variant omschreven wordt. Een edelsteen die verwonderd, relatief onbekend en zeldzaam is. De meeste kans om je te kunnen vergapen aan deze beauty is tijdens een bezoek aan een van de internationale beurzen.
Golden Globes
Deze bijzondere edelsteen staat bij liefhebbers al een tijdje op het netvlies, alleen het moment suprême voor de doorbraak bij het grote publiek ontbrak nog.
Het is 2024 en hét jaar dat deze koperhoudende elbaiet een eigen boek krijgt. Een heus koffietafelboek: ‘Paraiba. The Legacy of a Color’, geschreven door Katerina Perez (juwelenexpert) en edelsteenhandelaar Kevin Ferreira, beiden edelsteenkundigen.
De keuze om het boek te lanceren in het luxueuze hotel de Ritz in Parijs zal niemand verbaasd hebben, alleen al om hiermee de exclusiviteit en de zeldzaamheid van deze edelsteen te benadrukken.
Een paar maanden later, in januari van dit jaar, schitterde de bijzondere Paraiba toermalijn zelfs op de rode loper van de Golden Globes. Hollywoodsterren deelden het podium met deze opvallende ster: de magische blauwgroene Paraiba toermalijn. De exotische edelsteen gezet in een collier en ring met sprankelende diamanten, beide van Bulgari, werd gedragen door niemand minder dan actrice en zangeres Zendaya.
Niet lang daarna, in maart 2025, publiceert Vogue Singapore een artikel waarin de redactrice de bijzondere toermalijn omschrijft als ‘one of the rarest, most enchantingly, beautiful gemstones’. Zelfs zeldzamer dan diamant, smaragd, saffier en robijn… Hebben we nog meer argumenten nodig om dit kleinood op de wensenlijst te zetten?
Maar wat maakt, naast de kleur, deze edelsteen zo bijzonder?
Historie
Het is nog maar enkele tientallen jaren geleden, in de jaren 80, dat de Braziliaanse mijnwerker Heitor Dimas Barbosa een bijzondere edelsteen ontdekte bij het dorp São José da Batalha, in de deelstaat Paraiba. Dat hij op een zeldzame edelsteen was gestuit, die slechts op nog enkele plekken ter wereld zou worden gevonden, wist hij toen nog niet.
Deze mijn is maar enkele jaren productief geweest en dit heeft zeker bijgedragen aan de zeldzaamheid van de edelsteen. Nog steeds is er vraag naar de koperhoudende toermalijn uit dit gebied en dat doet iets met de prijs. Gelukkig is er, in kleine hoeveelheden, ook koperhoudende toermalijn gevonden op andere locaties in Brazilië (Minas Gerais).
Pas jaren later rond het jaar 2000, wordt de, koperhoudende, toermalijn ook gevonden in Noord-Nigeria (Bauchi) en nog wat later in het noorden van Mozambique.
Het zal echter nog enkele decennia duren voordat deze edelsteen onder de aandacht komt bij het grote publiek.
Naam
De beroemdste vindplaats waarnaar deze edelsteen is vernoemd, ligt in de deelstaat Paraíba in Brazilië. En ondanks dat het misleidend kan zijn om de edelstenen die buiten Brazilië gevonden worden, ook de naam Paraiba te geven, is besloten om dit wel te doen. De kenmerken van de stenen uit de verschillende locaties lijken zoveel op elkaar dat het niet eenvoudig is om ze aan een locatie toe te wijzen. Vereist is wel dat de toermalijnen uit Mozambique en Nigeria die naam Paraiba mogen dragen, koper als sporenelement hebben. Tegenwoordig komen de meeste uit Afrika.
Toermalijnkleuren
Toermalijn komt in een grote verscheidenheid aan kleuren voor, maar hier benoem ik kort alleen de groene of verdeliet en blauwe of indicoliet toermalijn. Wanneer is een toermalijn nu een indicoliet en wanneer een Paraiba. In tegenstelling tot Paraiba krijgt de blauwe toermalijn zijn kleur dankzij het sporenelement ijzer en de groene variant door onder andere de sporenelementen chroom en titanium.
Maar enkele edelstenen hebben het sporenelement koper en de eerste toermalijn met dit sporenelement is gevonden in Brazilië.
Paraiba komt in verschillende kleuren voor, waarvan de neonblauwe misschien wel het hoogst geprijsd is. De kleuren en tinten verschillen per vindplaats en variëren van lichtblauw, groenblauw, groen tot violetblauw. De kleur ontstaat dankzij de sporenelementen koper en mangaan.
De kleur ontstaat door overdracht tussen koper-ionen en het omliggende molecuul of ion (zoals bijvoorbeeld het molecuul zuurstof). De specifieke golflengtes licht die geabsorbeerd worden door de koper-ionen zorgen voor de heldere en opvallende kleur.
Fun fact: Paraiba toermalijn is een van de weinige edelsteen die zijn kleur krijgt door koper en mangaan.
Behandelingen
Als er veel vraag is naar een zeldzame, dure, edelsteen, dan is de kans groot dat er een behandeling wordt gevonden om aan de behoefte van de consument te voldoen. Veel koperhoudende toermalijnen worden verhit (350-550°) om de populaire kleuren te krijgen. Door de edelsteen een warmtebehandeling te geven, zorgen de chromoforen mangaan en koper voor het verkleuren van paarsrood naar smaragdgroen, van groenblauw naar neonblauw en van violetblauw naar neonblauw. Een belangrijke kanttekening is dat het verhitten van edelstenen niet automatisch tot de veelgevraagde kleuren leidt. Het is een intensief proces en brengt risico’s met zich mee, de temperatuur moet continue gecontroleerd worden om te voorkomen dat de edelsteen beschadigd.
Door de meeste paarse en grijspaarse toermalijnen (met Cu) te verhitten, mogen we aannemen dat de paarse koperhoudende paraiba toermalijn niet verhit is (als dit wel het geval zou zijn dan was de steen neonblauw).
Of de verkoop van de betoverende Paraiba toermalijn dankzij het charmeoffensief gaat exploderen, is nog de vraag want er hangt een serieus prijskaartje aan deze oogverblindende edelsteen. Maar gelukkig kunnen we wel genieten van de mooiste juwelen met deze magische kleur edelsteen.
Bron fotografie en juwelen: Martin Katz
Edelstenen Expert 
Plaats een reactie